Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. E-2478/2012
Samherji hf. gegn íslenska ríkinu.
Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur sem kveðinn var upp þann 3. júní 2013 var íslenska ríkið sýknað af kröfum Samherja hf. Stefnandi (Samherji hf.) krafðist m.a. ógildingar á úrskurði ríkisskattstjóra dags. 16. desember 2011 þar sem opinber gjöld félagsins vegna 2006, 2007, 2008, 2009 og 2010 voru endurákvörðuð.
Ágreiningurinn í málinu snerist annars vegar um það hvort stefnanda hefði verið heimilt að nýta uppsafnað rekstrartap frá félagi sem stefnandi hafði sameinast og hins vegar hvort að stefnanda hefði verið heimilt að draga frá rekstrartekjum sínum vaxtagjöld og gengismun af fjárskuldbindingu sem stefnandi yfirtók við samruna félaganna.
Til stuðnings kröfum sínum vísaði stefnandi til þess að ríkisskattstjóri og starfsmenn hans hafi verið vanhæfir til að kveða upp úr úrskurð í málinu þar sem yfirmaður eftirlitssviðs ríkisskattstjóra hafi fjallað um svokallaðan öfuga samruna í fréttablaði ríkisskattstjóra, Tíund.
Í dóminum er vísað til dóms Hæstaréttar 31. mars 2011 í máli nr. 626/2010 þar sem fram kemur að starfsmenn ríkisskattstjóra hafi nokkurt svigrúm til almennrar umfjöllunar um álitaefni á sviði skattaréttar án þess að slíkt leiði til vanhæfni þeirra til að taka ákvarðanir í einstökum málum. Þá hafi umfjöllun sú sem stefnandi vísar til ekki verið með þeim hætti að stefnandi hafi ástæðu til að draga óhlutdrægni þeirra í efa með réttu. Málsástæðu stefnanda um vanhæfi starfsmanna ríkisskattstjóra var því hafnað.
Þá vísaði stefnandi til þess að tveggja ára endurákvörðunarfrestur skattyfirvalda hafi verið liðinn þegar ríkisskattstjóri kvað upp úrskurð sinn og af þeim sökum hafi ríkisskattstjóra verið óheimilt að endurákvarða opinber gjöld vegna gjaldársins 2006.
Héraðsdómur hafnaði þessari málsástæðu stefnanda þar sem nauðsynlegt var af hálfu ríkisskattstjóra að leita skýringa stefnanda á því sem máli skipti við mat á því hvort skilyrði fyrir nýtingu rekstrartaps væru uppfyllt. Skattyfirvöld hafi þannig ekki án nánari athugunar tekið ákvörðun um hvort færa mætti rekstrartapið til frádráttar á skattframtali stefnanda umrætt ár á grundvelli skattframtalsins og fylgigagna þess. Ákvæði 1. mgr. 97. gr. tekjuskattslaga sem kveður á um sex ára endurákvörðunarheimild átti því við um þetta atriði.
Stefnandi vísað og til þess að öll lagaskilyrði hafi verið uppfyllt við samruna hans við B og að við sameininguna hafi stefnandi tekið við öllum skattaréttarlegum skyldum og réttindum. Þar af leiðandi hafi stefnanda verið heimilt að nýta eftirstöðvar rekstrartaps sem myndaðist hafði hjá B.
Í niðurstöðum Héraðsdóms Reykjavíkur er vísað til forsendna í úrskurði ríkisskattstjóra þar sem fram kemur að aðalstarfsemi stefnanda hafi verið fiskiskipaútgerð og vinnsla sjávarafla á meðan aðalstarfsemi B hafi verið fólgin í eignarhaldi á hlutabréfum í stefnanda sjálfum í þágu ákveðinna hluthafa. Ekki hafi því verið uppfyllt skilyrði 1. mgr. 54. gr. tekjuskattslaga um að starfsemi skuli hafa verið sams konar.
Vegna höfnunar á frádráttarbærni vaxtagjalda vísaði stefnandi til þess að um væri að ræða afturvirka skattlagningu sem færi í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar. Þá sé um að ræða brot á jafnræðisreglu þar sem önnur hliðstæð mál til meðferðar hjá ríkisskattstjóra hafi verið felld niður. Ennfremur sé ekki að finna neitt í lögum um tekjuskatt sem banni frádráttarbærni vaxtagjalda við þær aðstæður sem uppi væru í málinu.
Í dóminum er vísað til niðurstöðu Hæstaréttar Íslands þann 28. febrúar 2013 í máli nr. 555/2012 þar sem fram kemur að í 1. mgr. 1. tölul. 31. gr. tekjuskattslaga felist sú regla að frádráttarbærni kostnaðar sé háð því kostnaðurinn sé tengdur tekjuöflun á árinu. Vextir, afföll og gengistöp sem ekki eru tengd atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi eru þannig ekki frádráttarbær rekstrarkostnaður í skilningi tekjuskattslaga. Þá vísar dómarinn til forsendna í úrskurði ríkisskattstjóra þar sem fram kemur að kaup B á hlutum í stefnanda hafi verið fjármögnuð með lántökum B og að þær skuldbindingar hafi færst til stefnanda við samrunann. Rekstrarlegir hagsmunir stefnanda hafi ekki legið að baki þessum kostnaði og því sé ekki um frádráttarbæran rekstrarkostnað að ræða.